Gezond leven

Burn-out: uitleg en symptomen

Voel je je helemaal opgebrand? Je bent niet de enige: een miljoen Nederlanders worstelen met een burn-out. Wat is dat precies en wat kun je eraan doen? De experts van het Maastricht UMC+ zet feiten en fabels over deze beroepsziekte nummer 1 op een rij én geven tips om het te signaleren én om er (zelf) uit te komen.

Mensen raken opgebrand als ze meer doen dan ze aankunnen. Hun draaglast overstijgt dan hun draagkracht. Dat gebeurt niet van de ene op de andere dag. Het gaat sluipend van kwaad tot erger totdat je volledig uitgeput bent. Het voelt alsof je accu langzaam leegloopt. In het begin kun je hem nog wel opladen, maar op een gegeven moment is hij gewoon op.

Is een burn-out voor watjes?

Werkgevers zien een burn-out nogal eens als een teken van zwakte. Maar het zijn juist de rotsen in de branding en de noeste doordouwers die instorten. Perfectionisten, die hoge eisen stellen aan zichzelf en blijven doorgaan als anderen allang hebben afgehaakt, die hart voor de zaak hebben en zich enorm verantwoordelijk voelen om de klus te klaren. Ze zorgen beter voor hun baas dan voor zichzelf. Ideale werknemers dus.

Keerzijde is echter dat ze zichzelf ook wegcijferen, geen nee kunnen zeggen en voortdurend over hun grenzen heen gaan. Opvallend is hoe vaak het woord 'moeten' voorkomt in hun vocabulaire. 'Ik moet dit nog even afmaken', 'dit moet echt anders', 'ik moet dit zelf kunnen oplossen'.

Er rust nog steeds een taboe op deze aandoening. Alsof je je ervoor moet schamen. Alsof je een aansteller bent als je erover klaagt. Terwijl liefst 1 miljoen Nederlanders – 1 op de 7 werknemers – last hebben van burn-outklachten en het inmiddels met stip op 1 staat in de lijst met beroepsziekten.

Gewoon moe of overbelast?

Moe zijn we allemaal wel eens. En bijna iedereen komt ook wel eens bekaf thuis na een dag werken. Dat maakt nog geen burn-out. Daarvan spreek je pas als je langer dan zes maanden last hebt van lichamelijke en psychische stressverschijnselen, waarbij uitputting en vermoeidheid de boventoon voeren. Overspannenheid en stress zijn de voorbodes van een burn-out (al leiden die lang niet altijd tot uitputting).

Alles draait om die balans tussen draaglast en draagkracht. Een beetje spanning is gezond: dat kan je boven jezelf uittillen. Maar als er in een relatief korte periode te veel van je wordt verwacht of vereist, raak je overspannen. Vaak is een herstelperiode van een week of zes dan voldoende om weer in balans te komen. Als de klachten echter steeds heftiger worden, langer duren, je maar doordendert in de hoogste versnelling en het je niet meer lukt de knop om te zetten, stort je uiteindelijk volledig in. Dan zijn al je reserves op. En ben je uiteindelijk niet meer in staat tot simpele huishoudelijke taken, heb je geen energie meer om te wandelen (laat staan sporten), kun je geen prikkels meer verdragen (zoals feestjes, tv-kijken) en kun je je niet meer concentreren.

Burn-out en stress

Wetenschappelijk is over burn-out nog niet zo heel veel bekend. Over stress en wat dat doet met lichaam en geest des te meer. Stress is een reactie van je lijf op je binnen- en buitenwereld. Maar er bestaat 'goede' en 'slechte' stress. De goede stress maakt dat je adequaat reageert op wat er om je heen gebeurt: vluchten als je wordt aangevallen door een zwerm bijen bijvoorbeeld. We hebben die stress nodig om te overleven.

Maar stress kan ook ontstaan door een discrepantie tussen wat je kan en wat je wil, en die variant kunnen we missen als kiespijn. Stress wordt gereguleerd door twee hormonen: adrenaline en cortisol. Een stoot adrenaline stelt je in staat om weg te rennen van die bijen. Het is een efficiënt hormoon: het wordt snel aangemaakt en snel weer afgebroken. Je brein maakt tegelijkertijd echter ook cortisol aan om je de benodigde energie te geven om hard te kunnen sprinten.

Cortisol onderdrukt het immuunsysteem. Dat is niet erg zolang het voor korte tijd is, maar wel chadelijk als het langer duurt. Het cortisolgehalte blijft dan maar stijgen en normaliseert niet meer. Gevolg is dat je continu in standje hoog actief en superalert staat en dat het evenwicht tussen ontspanning en inspanning volledig weg is. Bovendien tast een langdurig verhoogd cortisolniveau de hersencellen aan met alle vervelende burn-out-symptomen tot gevolg.

Burn-out-symptomen

Hier moet je op letten: belangrijke burn-out-symptomen

  • moeheid, gestoorde of onrustige slaap
  • prikkelbaarheid, niet tegen drukte en herrie kunnen
  • emotionele labiliteit
  • piekeren
  • gejaagd gevoel
  • concentratieproblemen en/of vergeetachtigheid
  • gevoel van controleverlies en machteloosheid
  • beperkt functioneren op het werk
  • lichamelijke klachten als rug-, nek- en spierpijn, hoge bloeddruk, benauwdheid en pijn op de borst

De 4 grootste misverstanden over burn-out

  • Na een weekje vakantie is het wel weer over
    De ernst van een burn-out wordt heel vaak onderschat. 'Nu even door', denkt men. 'Straks heb ik rust.' En die rust komt dan niet. Wil je er echt vanaf komen, dan moet je actief met het herstelproces aan de slag.

  • Slapen is de beste remedie
    Van de hele dag in bed blijven of je huis niet uitkomen, ga je je eerder beroerder dan beter voelen. Je lichamelijke conditie gaat achteruit, je hebt geen afleiding, je krijgt geen positieve prikkels meer en gaat daardoor nog meer piekeren. Blijf liever in beweging: sporten, fietsen, wandelen.

  • Je kunt het alleen van werken krijgen
    Inderdaad is een burn-out meestal gerelateerd aan werk. Maar ook privé-omstandigheden als een slepende scheiding of een zware taak als mantelzorger kunnen de balans doen doorslaan. Een combinatie van beide is eveneens mogelijk.

  • Een burn-out maakt depressief
    De persoonlijkheidskenmerken die tot een burn-out leiden, kunnen ook depressies in de hand werken. Maar lang niet iedereen met een burn-out wordt automatisch depressief. Bij een burn-out gaat het vooral om een gebrek aan energie. En er is altijd een link met overbelasting. Bij een depressie hoeft dat niet: daarvan kan bijvoorbeeld ook puur genetische kwetsbaarheid de oorzaak zijn.

Ook interessant:

Aanmelden nieuwsbrief