Fijnstof is een sluipmoordenaar
Je ziet het niet, maar het is overal: fijnstof. Zeer kleine, vervuilende deeltjes die in de lucht zweven en schadelijk zijn voor je gezondheid. Met het blote oog zijn ze niet zichtbaar; pas bij bepaalde weersomstandigheden ontstaat smog. Het grootste deel van het fijnstof ontstaat door menselijke activiteiten. Er valt dus veel te verbeteren. Experts van Maastricht UMC+ vertellen je hoe.
Per dag adem je zo'n 20.000 keer in. Daarbij haal je niet alleen frisse lucht binnen, maar ook schadelijk fijnstof. Vrijwel overal ter wereld zijn de concentraties hoger dan gezond is. Hoe meer fijnstof in de lucht, hoe groter de gezondheidsschade. Onderzoek laat zien dat fijnstof veel schadelijker is dan vroeger werd gedacht. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt luchtvervuiling zelfs 'de stille moordenaar': onzichtbaar, maar dodelijk.
Groot alarm om fijnstof
Er is alle reden tot zorg. Volgens de WHO leven negen op de tien mensen wereldwijd in gebieden met te hoge concentraties fijnstof. Jaarlijks leidt dat tot ongeveer 7 miljoen sterfgevallen.
Fijnstof vergroot het risico op longontsteking, longkanker, overige ernstige longaandoeningen, hersenbloedingen en hart- en vaatziekten. Ook heeft fijnstof invloed op de kwaliteit van leven. Er is een duidelijk verband met astma-aanvallen, benauwdheid en hoesten. Vooral mensen met astma of andere longaandoeningen zijn kwetsbaar, net als mensen met hart- en vaatziekten. Bij zeer hoge concentraties behoren ook jonge kinderen, ouderen, mensen met diabetes, sporters en mensen die zwaar buitenwerk doen tot de risicogroepen.
Oorzaken fijnstof
Fijnstof kan bestaan uit deeltjes van zware metalen, roet, bodemstof en zout. Slechts een kwart van het fijnstof heeft een natuurlijke oorsprong, zoals zeezout, Saharazand en vulkanische as.
Vrijwel alle menselijke activiteiten produceren fijnstof, vooral verkeer, industrie en intensieve veehouderij. Ook open haarden, houtkachels en barbecueën op hout of kolen dragen bij aan de uitstoot doordat bij verbranding roetdeeltjes vrijkomen. Vuurwerk is eveneens een belangrijke bron. Rond de jaarwisseling stijgt de hoeveelheid fijnstof tijdelijk sterk. Een andere bron zijn vluchtige organische stoffen (VOS) uit onder meer verf, printerinkt, schoonmaakmiddelen, oplosmiddelen, lotions en cosmetica.
Gevaarlijke ultrakleine stofdeeltjes
Niet alle fijnstof is even schadelijk. Grotere deeltjes blijven vaak in de bovenste luchtwegen hangen en worden door hoesten of niezen weer verwijderd. Kleinere deeltjes dringen door tot in de longen en kunnen daar schade veroorzaken. De ultrakleine deeltjes zijn het gevaarlijkst. Die kunnen via de longblaasjes in de bloedbaan terechtkomen en zo hart en bloedvaten bereiken. Daardoor kunnen hart- en longziekten ontstaan of verergeren. Ook kunnen door ultrafijn stof giftige radicalen ontstaan die kankerverwekkend zijn.
Zoeken naar oplossingen
De meest effectieve manier om fijnstof terug te dringen is het voorkomen van uitstoot. Daarom groeit het besef dat ingrijpende maatregelen nodig zijn, zoals het weren van vervuilende voertuigen en het ontmoedigen van vliegverkeer. Tegelijkertijd hebben zulke maatregelen vaak grote economische gevolgen. Dat maakt de uitvoering ervan niet altijd eenvoudig.
Kijk hoe je zelf fijnstof kunt aanpakken