Gezond leven

Zweten kun je trainen

Zweetvlekken in je bloesje, vieze geurtjes of zweetplekken onder je armen. Sommige mensen gruwelen ervan. En natuurlijk kan overmatig zweten een vervelend ongemak zijn. Transpireren is echter boven alles een mechanisme om oververhitting te voorkomen. En goed nieuws: je kunt je zweetklieren trainen. Bioloog prof. dr. Wouter van Marken Lichtenbelt legt uit.

Zweten is biologisch cadeautje

Zweten wordt in onze maatschappij regelmatig als een probleem gezien. In werkelijkheid is het een biologisch cadeautje. Doordat onze poriën vocht afscheiden, wordt voorkomen dat we bij tropische temperaturen oververhit raken of zelfs doodgaan. Het bloed geeft de overtollige warmte via de huid af aan het zweet dat we afscheiden. Via de verdamping van het vocht raken we die warmte vervolgens kwijt.

Van Marken Lichtenbelt is als specialist thermoregulatie* en energiemetabolisme uiteraard óók geïnteresseerd in zweten. "Zweet is essentieel voor de afkoeling van de mens en speelt een rol bij de energiebalans. Als de temperatuur in de omgeving tegen de 37 °C loopt, is zweten voor de mens nog de enige manier om warmte af te geven. Dat is nodig óók, want naast de buitentemperatuur ontwikkel je zelf ook nog warmte. Zonder zweet loopt je lichaamstemperatuur op tot boven de 42 °C, wat levensbedreigend is."

Zweetklieren kun je trainen

Wie grote inspanningen wil gaan doen, moet niet alleen conditie en spieren trainen, maar ook de zweetklieren. "Door regelmatig in de warmte te zijn of door flinke inspanning te leveren, kun je je zweetcapaciteit verdrievoudigen van gemiddeld één liter per uur naar drie liter. Door intensief te trainen of door je regelmatig bloot te stellen aan hitte, krijg je niet alleen meer zweetklieren, maar worden ze ook groter."

Dat trainen van de zweetklieren is nodig voordat je een grote inspanning gaat doen. "Als je niet goed getraind bent, loop je als je meedoet met bijvoorbeeld De Vierdaagse een groter risico op levensgevaarlijke oververhitting. Tevens is het voor iedereen van belang om tijdens zo'n inspanning minstens een liter water per uur te drinken, zeker bij hoge temperaturen."

Overmatig zweten is biologisch inefficiënt

In theorie is het ideaal als alle vocht dat je uitzweet, meteen verdampt, zodat zo snel mogelijk warmte wordt afgegeven zonder onnodig waterverlies. Overmatig zweten waarbij je haren nat worden of het water over je rug stroomt, kan vervelend zijn en is dus eigenlijk niet logisch.

"Puur biologisch is overmatig zweten niet goed te verklaren. Het is namelijk inefficiënt. Het is in feite het meest gunstig als elke druppel zweet verdampt, zodat je een optimale warmteafvoer hebt. Als het transpiratievocht over je hele lichaam loopt, verlies je alleen maar onnodig vocht. Mensen die overmatig zweten, hebben waarschijnlijk gewoon pech. Soms is er echter wel een oorzaak aan te wijzen zoals overgewicht of het gebruik van bepaalde medicijnen."

Transpirerende dieren

Niet alle dieren zweten. Apen en veel hoefdieren zoals paarden doen het bijvoorbeeld wel, maar vogels en honden niet. Een hond heeft een andere slimme afkoelingsstrategie: hij hijgt met zijn vochtige tong. Doordat het lichaam veel bloed naar die tong stuurt, kan via die tong flink wat warmte worden afgevoerd. Katten hebben alleen zweetklieren onder de voeten, maar geen in de huid. Ze slagen er toch goed in om warmte af te voeren door zichzelf over het hele lichaam te likken. Een olifant heeft ook geen zweetklieren onder de huid en dat is gezien zijn omvang niet echt handig. Ze houden het hoofd koel door zichzelf bij hoge temperaturen nat te spuiten met hun slurf en voeren de nodige warmte af door warm bloed te sturen naar hun niet geringe oren.

Zweet is geurloos

"Mensen die stevig zweten, kun je vaak ruiken en ze gaan soms zelfs stinken. Een reden dus voor mensen om zich regelmatig te wassen en zich te verzorgen met deodorant. Toch zit er aan zweet zelf geen geurtje. Het bestaat voor 99% uit water en is volstrekt geurloos. Transpiratie geeft pas onaangename geurtjes als het op de huid in aanraking komt met bepaalde bacteriën. In je voeten zitten de meeste zweetklieren: 250.000 per stuk. De kans dat daar, door bacteriën, vieze geurtjes ontstaan, is dus niet denkbeeldig. Sommige mensen én hun partners worden zelfs levenslang geteisterd door zogeheten 'zweetvoeten'. Gelukkig zijn er speciale preventieve sprays die heel wat ellende kunnen voorkomen.

Angstzweet

Een leuk weetje tot slot is dat we twee soorten zweetklieren hebben: exocriene en apocriene. De exocriene klieren zitten verspreid over het hele lichaam en zorgen voor het reguliere zweet voor verkoeling. Rond de oksels en de geslachtsdelen zitten apocriene klieren die meer olieachtig zweet produceren. Ze produceren zweet dat is bedoeld voor seksuele attractie, maar ook bij heftige stress produceren ze onder je oksels en op je hoofd flink geurend zweet. In dat soort situaties breekt je dus letterlijk het angstzweet uit....

Moet je weten over zweten....

  • Transpireren is van levensbelang in een warme omgeving, anders zouden we snel oververhit raken en sterven.
  • Zweetklieren zitten overal, in je hele lichaam meer dan één miljoen. In één voet zitten er 250.000.
  • Bij inspanning (wandelen) bij tropische temperaturen is het zaak om één liter water per uur te drinken om de zweetproductie op gang te houden, anders ligt oververhitting op de loer.
  • Wie veel sport en traint, traint ook de zweetklieren in aantal en grootte.
  • Zweet zelf stinkt niet, het is geurloos en bestaat voor 99% uit water. Transpiratie geeft pas onaangename geurtjes als het op de huid in aanraking komt met bepaalde bacteriën.
  • Naast regulier zweet (exocrien) is er ook apocrien zweet. Dit meer olieachtige zweet riekt wel en is bedoeld voor seksuele attractie. Ook angstzweet uit met name je oksels komt uit de apocriene klieren.
  • De ene mens zweet aanzienlijk meer dan de ander. Waarom is onduidelijk. Overgewicht en/ of medicatie kunnen wel een rol spelen bij overmatig zweten. Overmatig zweten heet hyperhidrose en kan je leven bemoeilijken. Gelukkig is er meestal wel iets aan te doen.
  • Overmatig transpireren is biologisch inefficiënt.

*Prof. dr. Wouter van Marken Lichtenbelt is onlangs genomineerd voor de Huibregtsenprijs vanwege zijn temperatuuronderzoek. Deze landelijke prijs is bestemd voor een onderzoeksproject dat wetenschappelijk vernieuwend is en dat zicht biedt op een maatschappelijke toepassing.

Lees over het onderzoek van prof. dr. Wouter van Marken Lichtenbelt naar de verschillen in warmte-/koude-beleving tussen mannen en vrouwen